Της μιας δραχμής τα γιασεμιά (Τα τελευταία γιασεμιά)
Αττίκ (Κλέων Τριαντάφυλλου)

Το υπέροχο τραγούδι «Της μιας δραχμής τα γιασεμιά» ο Αττίκ το έγραψε με αφορμή την εξωσυζυγική σχέση της τελευταίας του γυναίκας Σούρας, με κάποιον ονόματι Θόδωρο Άγγλο. Αλλά ας πάρουμε τα γεγονότα από την αρχή. Ο Αττίκ έκανε περιοδείες σε μεγάλες πόλεις, εντός και εκτός συνόρων, γνωρίζοντας στις παραστάσεις του την αποθέωση. Κάποτε έφτασε και στην Αγία Πετρούπολη, στην Ρωσία. Ήταν το 1917, λίγες μέρες πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση. Ο Αττίκ έδωσε παραστάσεις σε θέατρα αλλά και μέσα στο τσαρικό παλάτι. Τότε γνωρίστηκε με τη Σούρα, μια πανέμορφη χορεύτρια, γεμάτη γοητεία, που εντυπωσίασε τον Αττίκ. Εκείνος την ερωτεύτηκε, όμως δεν θα την έπαιρνε μαζί του στην Ελλάδα, εάν η κατάσταση στην Ρωσία δεν ήταν εκρηκτική. Εκείνη τον ικέτεψε να την πάρει μαζί του. Ο Αττίκ, έχοντας ήδη δυο προηγούμενους γάμους που δεν είχαν ευδοκιμήσει, δίστασε. Βλέποντας όμως ότι στη Ρωσία τα γεγονότα και οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες και φοβούμενος για το μέλλον της Σούρας, δέχτηκε. Έτσι την έφερε στην Ελλάδα, όπου τα επόμενα δέκα χρόνια συμβίωναν, ενώ το 1926 αποφάσισε ένα τη νυμφευτεί επισήμως, με παπά και με κουμπάρο. Με τη Σούρα ο Αττίκ έζησε μέχρι το 1944. Κάποια εποχή όμως, η Σούρα στάθηκε άπιστη. Για τον Αττίκ πάντοτε αποτελούσε προτεραιότητα της ζωής το θέατρο, τα τραγούδια του και το κοινό του, με αποτέλεσμα να παραμελεί την σύζυγο του. Η Σούρα στο μεταξύ έδωσε ιδιαίτερη σημασία και ερωτεύτηκε κάποιον ονόματι Θόδωρο Άγγλο, με τον οποίο τον απατούσε. Ο Αττίκ πληγώθηκε πολύ μαθαίνοντας για τον έρωτα της γυναίκας του. Ο ίδιος κάποια μέρα τους είδε να κάθονται σε κάποιο καφενεδάκι και φεύγοντας να ξεχνάνε το ματσάκι γιασεμιά, που προηγουμένως ο Θόδωρος Άγγλος της είχε προσφέρει. Ο Αττίκ αφού έφυγαν, πλησίασε στο καφενεδάκι και από το τραπεζάκι μάζεψε τα γιασεμιά. Περίλυπος με όλα αυτά, το έκανε τραγούδι. Να προσθέσουμε, ότι ο Αττίκ, με την χρυσή καρδιά, λίγο καιρό αργότερα τη συγχώρεσε.
Το 1960, το τραγούδι «Της μιας δραχμής τα γιασεμιά» έγινε μουσική επένδυση και τίτλος της ομώνυμης κινηματογραφικής ταινίας του Ανδρέα Λαμπρινού, με πρωταγωνιστές τον Ορέστη Μακρή και την Κατερίνα Βασιλάκου (η υπόθεση είναι ίδια). Στην ταινία, το τραγούδι ερμηνεύουν ο Ορέστης Μακρής και η Τζένη Βάνου.

Στων ραντεβού την ερημιά
στα φτωχικά καφενεδάκια
της μιας δραχμής τα γιασεμιά
που μας πουλάνε τα παιδάκια,
μαθαίνουν τόσα μυστικά
που όταν χωρίζει κάθε ταίρι,
μένουν στον κόρφο βιαστικά
μην παραπέσουν ξαφνικά
σε κάποιου αδιάκριτου το χέρι

της μιας δραχμής τα γιασεμιά
λένε στα ξέγνοιαστα ζευγάρια
που απ΄ τις αγάπες τους καμιά
ποτέ δεν ζει πολλά φεγγάρια.
Κι έχει μια μόνη ασχημιά,
ο έρως που όλους περιπαίζει
πως για μια νέα γνωριμιά
της μιας δραχμής τα γιασεμιά
ξεχνιούνται πάνω στο τραπέζι.

Και τα δικά μας γιασεμιά
στο τελευταίο καυγαδάκι
χωρίς συγκίνηση καμιά
άφηκες στο καφενεδάκι.
Της μιας δραχμής τα γιασεμιά
λένε στα ξέγνοιαστα ζευγάρια,
από τις αγάπες τους καμιά
ποτέ δεν ζει πολλά φεγγάρια.
Κι έχει μια μόνη ασχημιά,
ο έρως που όλους περιπαίζει
πως για μια νέα γνωριμιά
της μιας δραχμής τα γιασεμιά
ξεχνιούνται πάνω στο τραπέζι.

Ο Μάρκος υπουργός ή Οι πρωθυπουργοί

Ο Μάρκος υπουργός ή Οι πρωθυπουργοί
Μάρκου Βαμβακάρη
Ερμηνεία: Μάρκος Βαμβακάρης, άνοιξη 1936


Το τραγούδι του Μάρκου Βαμβακάρη «Οι πρωθυπουργοί» γράφτηκε και κυκλοφόρησε την άνοιξη της φοβερής χρονιάς του 1936, λίγο μετά το θάνατο, στις 13 Απριλίου, του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Δεμερτζή από ανακοπή καρδιάς. Είχαν προηγηθεί δυο ακόμη θάνατοι πρωθυπουργών. Με χρονολογική σειρά, αναφέρω: Την 1η Φεβρουαρίου του 1936, του Γεωργίου Κονδύλη από καρδιά, ο οποίος διετέλεσε πρωθυπουργός το 1935 και στις 18 Μαρτίου του 1936 του Ελευθέριου Βενιζέλου, επίσης από καρδιά, ενώ είχε προηγηθεί βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο.
Ο Μάρκος στην αυτοβιογραφία του αναφέρει ότι τους πρωθυπουργούς τους τραγούδησε σε δίσκο πριν αναλάβει ο Μεταξάς και ότι πρόλαβε και το είπε γιατί μετά δεν θα περνούσε από την λογοκρισία. Ακόμη, ο Μάρκος αναρωτιόταν πως έγινε και αυτό και πέθαναν τέσσερις πέντε πρωθυπουργοί την ίδια χρονιά. Ο Μάρκος μιλάει για τέσσερις πέντε*, αλλά το τραγούδι γράφτηκε όπως είπαμε την άνοιξη του 1936, λίγο μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου Δεμερτζή κι ενώ είχαν προηγηθεί, όπως προανέφερα, οι θάνατοι του Κονδύλη και του Βενιζέλου. Οι υπόλοιποι, πέθαναν μετά το τραγούδι, όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Στις 17 Μαΐου του 1936 πεθαίνει ο Παναγής Τσαλδάρης από ανακοπή καρδιάς, πρωθυπουργός κατά περιόδους από το 1932 έως το 1935 (με μικρές διακοπές). Ακολουθεί στις 4 Αυγούστου του 1936 η δικτατορία του Μεταξά και μετά από ενάμιση μήνα, στις 16 Σεπτεμβρίου, πεθαίνει ο Αλέξανδρος Ζαΐμης, που διετέλεσε πρωθυπουργός το 1897 και κατά διαστήματα μεταξύ του 1915 – 1917 και 1926 – 1928, ενώ για πολλά χρόνια διετέλεσε και πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Στις 17 Νοεμβρίου του 1936 πεθαίνει από ανακοπή καρδιάς ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ο οποίος είχε διατελέσει για ένα δεκαήμερο πρωθυπουργός το 1932. Τη φοβερή χρονιά του 1936 λοιπόν, σημειώθηκαν συνολικά 6 θάνατοι διατελεσάντων πρωθυπουργών και μια δικτατορία.
* Η αυτοβιογραφία του γράφτηκε πολλά χρόνια αργότερα, οπότε ο Μάρκος γνώριζε ότι είχαν πεθάνει περισσότεροι από τρεις πρωθυπουργοί.

Επέθανε ο Κονδύλης μας
πάει και ο Βενιζέλος
την πούλεψε κι ο Δεμερτζής
που θα ‘φερνε ένα τέλος*.

Όσοι γίνουν πρωθυπουργοί
όλοι τους θα πεθάνουν
τους κυνηγάει ο λαός,
απ’ τα καλά που κάνουν.

Βάζω υποψηφιότητα
πρωθυπουργός να γίνω,
να κάθομαι τεμπέλικα
να τρώω και να πίνω.

Και ν’ ανεβαίνω στη Βουλή
εγώ να τους διατάζω,
να τους πατώ τον ναργιλέ
και να τους μαστουριάζω.

* Το πρώτο τετράστιχο δεν ακούγεται στον δίσκο

Αχερουσία

Αχερουσία
Σταύρου Ξαρχάκου – Νίκου Γκάτσου
Ερμηνεία: Σταμάτης Κόκοτας, 1970

Το τραγούδι «Αχερουσία» του Σταύρου Ξαρχάκου, σε στίχους Νίκου Γκάτσου, αναφέρεται στην Αχερουσία λίμνη, που κατά τη μυθολογία μας, υπήρξε μια από τις εισόδους στον Άδη. Η Αχερουσία ήταν μια ελώδης λίμνη που απλωνόταν στην περιοχή της σημερινής Παραμυθιάς της Ηπείρου, στον ποταμό Αχέροντα. Σε ανασκαφές που άρχισαν το 1958 στην περιοχή ανακαλύφθηκε πάνω σ’ ένα λόφο το αρχαιότερο ελληνικό νεκρομαντείο, αυτό της Εφύρας. Σήμερα το έλος έχει αποξηρανθεί με τεχνητά μέσα και αποτελεί μια από τις ευφορότερες περιοχές της Ηπείρου, γνωστή ως Φανάρι.
Η Αχερουσία λίμνη, σύμφωνα με τη μυθολογία, ήταν η πιο γνωστή από τις εισόδους για το Βασίλειο του σκοτεινού Άδη. Με αυτό τον τρόπο η φαντασία των αρχαίων Ελλήνων έπλασε το σκηνικό για το ταξίδι της αναχώρησης των νεκρών…
Ο Χάροντας, ακοίμητος οδηγός, σκληρός, αμείλικτος και σκυθρωπός, περίμενε στην όχθη για να μεταφέρει με τη βάρκα του, μέσα στην ομίχλη και το βούρκο των ποταμών, τις ψυχές στην αντίπερα όχθη, παίρνοντας ως αμοιβή τον οβολό, ένα μικρό νόμισμα των αρχαίων που οι ζωντανοί έβαζαν στο στόμα των νεκρών για να πληρώσουν τα πορθμεία της μετάβασης στον άλλο κόσμο – έθιμο που συναντάμε ακόμα και σήμερα σε ορισμένες περιοχές… Επίσης, τοποθετούσαν δίπλα στο σώμα του νεκρού ένα γλυκό, με το οποίο θα ξεγελούσε τον Κέρβερο, τον φοβερό τρικέφαλο σκύλο – φύλακα του Άδη.
Στον Κάτω Κόσμο οι ψυχές δικάζονταν από τον μεγάλο κριτή, τον Άδη, και τους τρεις δίκαιους μυθικούς ηγεμόνες, τον Μίνωα, τον Ραδάμανθη και τον Αιακό. Ανάλογα λοιπόν με το τι είχε καμωμένα ο καθένας στη ζωή του, έβγαινε και η απόφαση του δικαστηρίου. Οι δίκαιοι πήγαιναν στα Ηλύσια Πεδία ή στα νησιά των Μακάρων και οι άδικοι στα Τάρταρα, που βρίσκονταν στα έγκατα της γης και αποτελούσαν τόπο μαρτυρίου. Για τον μάταιο και αμαρτωλό τούτο κόσμο, για το κυνήγι του πλούτου και της δόξας έγραψε ο Γκάτσος την «Αχερουσία», που όλοι κάποια στιγμή, θέλοντας και μη θα διαβούμε…

Καράβια ταξιδεύουν στην Κίνα στην Ασία
κι ένα μικρό πλεούμενο για την Αχερουσία

Κόσμος το βλέπει στο γιαλό και κείνο προχωράει
χιλιάδες οι αμαρτωλοί κι ο Άδης δεν χωράει

Τρέχει παλεύει ο άνθρωπος και χάνει το μυαλό του
για το σκυλί τον κέρβερο να βρει τον οβολό του

Δόξα και πλούτη και ομορφιά και της ζωής το ψέμαόλα βουλιάζουν κάποτε στου Αχέροντα το ρέμα